Ανάμεσα στα αγαθά που προσφέρονται στον άνθρωπο, άλλα εξαρτώνται από την τύχη, άλλα από τον κόπο, και άλλα σβήνουν μόλις περάσει η ώρα που τα γέννησε. Η φιλία όμως δεν ανήκει σε κανένα από αυτά: δεν είναι κτήμα της συγκυρίας ούτε πρόσκαιρη συναλλαγή ψυχών, αλλά βαθύς και σταθερός δεσμός, ο οποίος αναγνωρίζεται περισσότερο από την αλήθειά του παρά από τη χρησιμότητά του. Όπου υπάρχει αληθινή φιλία, εκεί δεν δεσπόζει η ανάγκη αλλά η αρετή, δεν προηγείται το κέρδος αλλά η καλή προαίρεση, και ο άνθρωπος δεν μετριέται με ό,τι μπορεί να προσφέρει, αλλά με ό,τι είναι.
Φιλία δίχως αρετή δεν υπάρχει. Πώς θα μπορούσε να σταθεί ακλόνητος ένας δεσμός ανάμεσα σε ψυχές που δεν αγαπούν το αγαθό για το ίδιο του το κάλλος; Όποιος αναζητεί φίλο για να γεμίσει το κενό της μοναξιάς του, μοιάζει με εκείνον που αγκαλιάζει σκιά και νομίζει πως έπιασε σώμα. Και όποιος επιλέγει τον άλλον μόνο ως μέσο ωφελείας, δεν αγαπά τον άνθρωπο, αλλά την ελπίδα που κρύβει μέσα του. Η αληθινή φιλία δεν είναι ζύγι συμφερόντων: είναι συγκατάθεση χαρακτήρων, συμφωνία εσωτερική, όπου η ψυχή αναγνωρίζει στην ψυχή κάτι οικείο και αγαθό, άξιο εμπιστοσύνης.
Τί είναι, λοιπόν, ο φίλος; Είναι ο δεύτερος εαυτός, όχι επειδή επαναλαμβάνει τη μορφή μας, αλλά επειδή μετέχει στον ίδιο ηθικό προσανατολισμό. Είναι εκείνος που δεν κολακεύει το σφάλμα μας αλλά το επισημαίνει με πραότητα, που δεν εγκαταλείπει τον άνθρωπο όταν η τύχη σκληρύνει αλλά στέκει πλησίον του με σταθερότητα, που δεν σιωπά μπροστά στην αδικία, γνωρίζοντας ότι η σιωπή του θα ήταν προδοσία όχι μόνον προς τον άλλον, αλλά και προς τον λόγο της ίδιας της φιλίας. Ο αληθινός φίλος δεν είναι συνένοχος της πλάνης, αλλά φύλακας της αλήθειας.
Και όμως, η φιλία δεν είναι μόνον ηθική αρετή: είναι και παρηγοριά της ανθρώπινης μοίρας. Ο άνθρωπος φέρει μέσα του βάρος που δεν αποκαλύπτεται πάντοτε ούτε στα πλήθη ούτε στην επιτυχία. Κρύβει την τρωτότητά του πίσω από έργα, πίσω από σιγή, πίσω από την υπερηφάνειά του· όταν όμως εμφανισθεί ο αληθινός φίλος, η ψυχή ανασαίνει χωρίς φόβο, η λύπη μοιράζεται χωρίς να μικραίνει, και η χαρά αυξάνεται χωρίς να χάνει την καθαρότητά της. Έτσι η φιλία δεν καταργεί τις δοκιμασίες, αλλά τις καθιστά υποφερτές: δεν απομακρύνει τον πόνο, αλλά του αφαιρεί τη μοναξιά.
Υπάρχει όμως και η ψευδής φιλία, η οποία ντύνεται με ευγένεια και κρύβει υπολογισμό. Αυτή προσεγγίζει όταν η τύχη ευνοεί, αλλά αποσύρεται όταν η ανάγκη απαιτήσει πίστη: γνωρίζει να δέχεται, όχι να δίνει, να επωφελείται, όχι να θυσιάζεται. Ο δεσμός αυτός, όσο κι αν ονομάζεται φιλία, δεν έχει τη δύναμη της φιλίας, καθώς δεν γεννήθηκε από κοινή αρετή, αλλά από κοινή ωφέλεια. Και ό,τι στηρίζεται στην ωφέλεια, καταρρέει μαζί της.
Εκείνος, λοιπόν, που ζητεί φίλο, ας μη ρωτά πρώτα τί θα κερδίσει από αυτόν, αλλά τί θα τιμήσει σε εκείνον. Και όποιος ποθεί να έχει φίλους αληθινούς, ας αρχίσει ο ίδιος να γίνεται άξιος της φιλίας που αναζητεί. Η φιλία δεν είναι τυχαίο δώρο, αλλά καρπός χαρακτήρα, δοκιμασίας και πίστεως. Δεν φυτρώνει εκεί όπου βασιλεύει η ιδιοτέλεια, αλλά εκεί όπου η αρετή κατοικεί με την αλήθεια.
Αν ο λόγος πρέπει να συμπυκνωθεί σε μία φράση, ας λεχθεί τούτο: η φιλία είναι αρετή σε κοινωνία. Μόνης της η αρετή είναι σεμνή: όταν όμως συναντήσει ψυχή όμοια και αγαθή, γίνεται ζωντανός δεσμός, φως διπλό, παρηγορία του βίου. Και ίσως τούτο είναι το πλησιέστερο προς την ευτυχία αγαθό που δόθηκε στον άνθρωπο να γνωρίσει.