Σε κάθε ορεινή κοινότητα της Γορτυνίας που κατάφερε να κρατήσει ζωντανή τη μνήμη της, υπήρξε συνήθως ένας φορέας, μια επιτροπή ή ένας άνθρωπος που ανέλαβε αυτόν τον ρόλο με συνέπεια. Στο Σταυροδρόμι, η κληρονομιά αυτή εξακολουθεί να υπάρχει με υλικό τρόπο: σε αντικείμενα, εργαλεία, υφαντά και σκεύη που διασώζουν τον μόχθο, τις συνήθειες και τον οικιακό βίο άλλων εποχών. Το ερώτημα σήμερα δεν είναι αν αυτή η μνήμη αξίζει να διαφυλαχθεί, αλλά ποιος θα αναλάβει την ευθύνη να τη διασώσει και με ποιο σχέδιο.

Πού βρίσκεται το λαογραφικό υλικό και σε ποια κατάσταση

Σύμφωνα με μαρτυρίες κατοίκων, μέρος του λαογραφικού υλικού της κοινότητας φυλάσσεται σε αίθουσα του νέου δημοτικού σχολείου Σταυροδρομίου. Ωστόσο, δεν είναι δημοσίως γνωστό αν υπάρχει επίσημη καταγραφή των αντικειμένων, αν έχει γίνει έστω στοιχειώδης αποτίμηση της κατάστασης διατήρησής τους, ή αν ο Δήμος Γορτυνίας έχει επίσημη γνώση για τον χώρο φύλαξης και τη χρήση της συγκεκριμένης αίθουσας.

Ένας σχολικός χώρος μπορεί να λειτουργήσει ως προσωρινή λύση, δεν συνιστά όμως από μόνος του ένα επαρκές πλαίσιο προστασίας. Κάθε λαογραφικό υλικό χρειάζεται θεσμικό φορέα, ευθύνη τεκμηρίωσης, στοιχειώδεις όρους συντήρησης, δυνατότητα πρόσβασης από την κοινότητα και κυρίως σαφή βούληση να παραμείνει ζωντανό και όχι απλώς αποθηκευμένο.

Σημείωση τεκμηρίωσης Η κατάσταση του υλικού και η ακριβής τοποθέτησή του βασίζονται σε τοπικές μαρτυρίες. Δεν έχουν επιβεβαιωθεί, έως την ώρα δημοσίευσης, με επίσημη ανακοίνωση του Δήμου Γορτυνίας ή άλλου αρμόδιου φορέα.

Ο Πολιτιστικός Σύλλογος Σταυροδρομιτών Αθηνών: ιστορία και ασάφεια

Για πολλά χρόνια λειτούργησε ο Πολιτιστικός Σύλλογος Σταυροδρομιτών Αθηνών, ο οποίος συνέδεε τους αποδήμους με τον τόπο καταγωγής τους και συμμετείχε σε κοινοτικές δράσεις και πρωτοβουλίες μνήμης. Σύμφωνα με όσα αναφέρονται στην κοινότητα, ο Σύλλογος αυτός εδώ και αρκετό καιρό δεν εμφανίζει δημόσια δραστηριότητα.

Παραμένει ασαφές αν ο Σύλλογος έχει λυθεί επισήμως, αν βρίσκεται σε αδράνεια χωρίς τυπική λύση ή αν εξακολουθεί να υπάρχει Διοικητικό Συμβούλιο που φέρει νομική και θεσμική ευθύνη. Η ασάφεια αυτή δεν είναι τυπικό ζήτημα· συνιστά πρακτικό εμπόδιο για οποιαδήποτε προσπάθεια επανεκκίνησης ή για οποιαδήποτε οργανωμένη παρέμβαση σχετική με το λαογραφικό υλικό.

Νομική επισήμανση Κατά το ελληνικό δίκαιο περί σωματείων, τα μέλη ενός Διοικητικού Συμβουλίου φέρουν ευθύνη για τη διαχείριση της περιουσίας και τη λειτουργία του φορέα, εφόσον αυτός δεν έχει τυπικά λυθεί. Στο παρόν ρεπορτάζ δεν αποδίδεται καμία συγκεκριμένη ευθύνη σε πρόσωπα, καθώς δεν είναι γνωστή η ακριβής νομική κατάσταση του Συλλόγου ούτε υπάρχουν δημόσια διαθέσιμα στοιχεία. Η επισήμανση αποσκοπεί μόνο στην ανάδειξη του θεσμικού πλαισίου.

Κάλεσμα επανεκκίνησης

Μέσα σε αυτό το κλίμα, μια ανεπίσημη «Επιτροπή Επανέναρξης Συλλόγου Σταυροδρομιτών» απηύθυνε πρόσφατα έκκληση προς τους κατοίκους και, ειδικότερα, προς τα μέλη του τελευταίου Διοικητικού Συμβουλίου. Ζητά τη σύγκληση γενικής συνέλευσης τον Αύγουστο, με στόχο μια ανοιχτή συζήτηση για την επαναλειτουργία του σωματείου.

Στο κείμενο της επιτροπής τονίζεται ότι η πρόθεση δεν είναι η αναζήτηση ευθυνών, αλλά η εξεύρεση λύσεων. «Ακόμα και αν χρωστάει χρήματα, θα βρούμε τις λύσεις», αναφέρεται χαρακτηριστικά, ενώ υπογραμμίζεται πως ο Σύλλογος «έχει ανάγκη ενδιαφέροντος από κάθε πατριώτη που αγαπάει το χωριό». Τυχόν χρέη ή διαδικαστικές εκκρεμότητες, εκτιμά η επιτροπή, μπορούν να αντιμετωπιστούν, αρκεί να υπάρξει συλλογική βούληση και ειλικρινής ενημέρωση.

Η επιτροπή απευθύνει κάλεσμα στον Πρόεδρο, τον Αντιπρόεδρο, τον Γενικό Γραμματέα και τον Ταμία του τελευταίου Διοικητικού Συμβουλίου να αναλάβουν την πρωτοβουλία σύγκλησης. Υπενθυμίζει, επίσης, ότι ο Σύλλογος είναι κάτι περισσότερο από μια ομάδα διοργάνωσης εκδηλώσεων: αποτελεί θεσμικό φορέα που μπορεί να παρεμβαίνει για θέματα που αφορούν το χωριό και την κοινότητα.

Η μνήμη δεν αναμένει

Πέρα από τα σωματειακά ζητήματα, υπάρχει μια διάσταση που επείγει. Το λαογραφικό αρχείο και τα αντικείμενα που το συγκροτούν αποτελούν συλλογικό κεφάλαιο: ανήκουν στο χωριό και στους ανθρώπους που αντιπροσωπεύουν. Κάθε αντικείμενο που φθείρεται χωρίς καταγραφή αφαιρεί ένα κομμάτι από τη δυνατότητα των νεότερων γενεών να γνωρίσουν τον τόπο τους.

Μια συστηματική καταγραφή, έστω σε μορφή φωτογραφικού και ψηφιακού αρχείου, θα μπορούσε να αποτελέσει ένα πρώτο βήμα διαφύλαξης, ανεξάρτητα από τον χρόνο που θα χρειαστεί για να επαναλειτουργήσει πλήρως ο Σύλλογος. Ανοιχτό παραμένει το ερώτημα ποιος θα αναλάβει αυτή την πρωτοβουλία και πότε. Για την ώρα, τα εκθέματα παραμένουν σε μια αίθουσα που μοιάζει περισσότερο με αποθήκη παρά με ζωντανό μουσείο.

Ανοιχτά ερωτήματα · Απαιτούν απάντηση
  • Ποια αντικείμενα βρίσκονται σήμερα στο σχολείο και σε ποια κατάσταση διατήρησης;
  • Υπάρχει έστω στοιχειώδης καταγραφή ή φωτογραφικό αρχείο του υλικού;
  • Ποιος φορέας φέρει θεσμικά την ευθύνη για τη φύλαξη και τη συντήρησή του;
  • Ποια είναι η επίσημη νομική κατάσταση του Συλλόγου Σταυροδρομιτών Αθηνών;
  • Υπάρχει βούληση — από κατοίκους, αποδήμους ή τον Δήμο Γορτυνίας — να στηρίξουν οργανωμένη δράση για τη διάσωση του υλικού;

Πρώτο βήμα: η τεκμηρίωση

Πριν από οποιαδήποτε θεσμική απόφαση, το πρώτο και απλούστερο βήμα είναι η καταγραφή. Μια λίστα με τα αντικείμενα, φωτογραφίες, σύντομη περιγραφή και κατάσταση διατήρησης. Αυτό δεν απαιτεί χρηματοδότηση, δεν απαιτεί θεσμικό φορέα — απαιτεί μόνο δύο ή τρία άτομα και λίγες ώρες εθελοντικής δουλειάς.

Αν υπάρχουν κάτοικοι ή απόδημοι που επιθυμούν να συμβάλουν σε αυτή την προσπάθεια, η σελίδα αυτή είναι ανοιχτή για τη δημοσίευση κάθε πληροφορίας, μαρτυρίας ή φωτογραφίας που σχετίζεται με το λαογραφικό υλικό του Σταυροδρομίου.

«Η μνήμη δεν χάνεται από τη λήθη. Χάνεται από την αδράνεια.» — Συνοπτική θέση της σύνταξης
Λαογραφία Σύλλογος Αθηνών Σχολείο Σταυροδρομίου Γορτυνία Πολιτιστική Μνήμη Ρεπορτάζ Κοινότητα
← Επιστροφή στην ενότητα «Ρεπορτάζ & Παρεμβάσεις»